Čukojevac – crkve preletačice
Do naših dana ostao je mali broj sačuvanih crkava brvnara, koje su svedok predustaničkog i ustaničkog vremena, perioda ponovnog uspostavljanja srpske državnosti i potonjih ratova i nedaća, u kojima je Crkva sa narodom nastavila da traje. Molitveni hram u Čukojevcu uspešno odoleva vremenu kao duhovno središte i centar društvenih i kulturnih dešavanja ovog dela Gruže.
Iako ne spada u reprezentativne objekte, niti se vezuje za značajne istorijske datume, vredan je pre svega kao starina i raritet jednostavnog estetskog oblikovanja i skladnih proporcija. Kao delo anonimnih majstora, predstavnika našeg najstarijeg narodnog graditeljstva, opstao je i ostao u funkciji i pored nove, savremene zidane crkve, zahvaljujući nesebičnoj brizi vernika i sveštenstva.
Da li su čukojevačku crkvu gradili neimari Osaćani nije poznato, mada njen, iako izmenjen izgled, ukazuje na to. Najveća pažnja je posvećena konstruktivnim osobenostima, pri čemu su dekorativni detalji izostavljeni ili su svedeni na minimum.
Crkva brvnara u selu Čukojevcu, posvećena Bogorodičinom pokrovu, datira iz 1780. godine, kako je zapisano u Šematizmu mitropolita Mihaila. Crkvu je 1826. godine posetio Joakim Vujić, koji ju je locirao u selu Vitanovcu, čija je granica u to vreme išla iznad crkve. Uvršćena je u skupinu crkava brvnara kod Dobroslava St. Pavlovića i u grupu crkava sa pripratom autora Bojane Mihaljević.
Izdužene je pravougaone osnove, sa polukružnom oltarskom apsidom. Sadašnji krovni pokrivač je ćeramida, a verovatno je prvobitno bila šindra, što se vidi po zarezima na brvnima, na koje su se oslanjali kosnici krovne konstrukcije. Unutrašnjost se sastoji od priprate, naosa i oltara, a ranije je crkva imala trem.
Selo Čukojevac nalazi se 12 kilometara od Kraljeva, u donjem delu Gružanskog basena. Ovaj prostor je bio kontinuirano naseljen od preistorije. Na lokalitetu Okruglica nađeni su tragovi neolitskog naselja, na lokalitetu Gradište je pronađeno utvrđenje i ostaci od 3. do 6. veka, a u Panjevcu su nađeni ostaci iz doba Rima. Srednjovekovno naselje sa crkvinom i grobljem nalazilo se na obližnjoj Ćirkovskoj kosi. U turskim katastarskim popisima Čukojevac se ne pominje, već je ubeležen samo susedni Vitanovac. Na austrijskoj karti izrađenoj 1717/18. godine, vidi se da je teritorija današnjeg Čukojevca bila u okviru sela Vitanovac. U prvoj polovini 19. veka selo je pripadalo Knežini gružanskoj, odnosno Kragujevačkoj nahiji.[1]
Crkvu brvnaru u Čukojevcu je 1826. godine posetio Joakim Vujić. On je zabeležio da je crkva posvećena Bogorodičinom pokrovu. On je nju nazvao vitanovačkom crkvom, ali kako tada u Vitanovcu nije bilo crkve, može se zaključiti da je ova crkva opsluživala i Vitanovac i Čukojevac. Godine 1839, u vreme prenošenja moštiju Stefana Prvovenčanog iz Kalenića u Studenicu, jedno od mesta kroz koje je kivot nošen je bio i Čukojevac. Tada se narod okupio u porti crkve.
Mitropolit Mihailo je crkvu u Čukojevcu u svom šematizmu iz 1874. godine uvrstio u Okružje kragujevačko, navodeći da je podignuta 1780. godine. U šematizmu iz 1895. nije navedena godina gradnje, ali je zabeleženo da je crkva stara više od 100 godina i da je podignuta od brvana. Sava Dečanac, episkop žički, zabeležio je istu godinu gradnje kao mitropolit Mihailo.[3] Kao što je slučaj i sa drugim crkvama brvnarama, i za ovu u Čukojevcu su vezane legende o preletanju crkve. Prema jednoj, ova crkva se do Velike seobe Srba nalazila na mestu Crkvine na Ćirkovskoj kosi, a zatim je zbog opasnosti od Turaka preletela na današnje mesto. Po drugoj verziji, crkva je doletela sa prekomorskog sela Lipove.
Najstarija ikona koju crkva ima je sa kraja 18. veka, vremena građenja crkve, i na njoj su predstavljeni Bogorodica i mali Hrist. Rad je nepoznatog zografa sa juga, iz Grčke ili Makedonije, i izrađena je temperom na drvetu. Ikone na ikonostasu su rad nepoznatog zografa, a datiraju iz 1847. godine. To su dva medaljona koja su se nalazila levo i desno od krsta sa Raspećem, koji je izgubljen. Na njima su predstavljene stojeće figure Bogorodice i Svetog Jovana Bogoslova. Sada se na ikonostasu nalaze i prestone ikone Bogorodice sa malim Hristom, Isusa Hrista i ikona Svete Trojice, koje je radio umetnik iz naroda, ali su bez signature. Ikone na dverima radio je takođe nepoznati majstor, a najverovatnije potiču sa početka 20. veka.[6]
Od bogoslužbenih predmeta treba pomenuti bronzani celivajući krst i bronzano kandilo, oba iz 19. veka. U čukojevačkoj crkvi se nalazi i plaštanica iz 1864. godine, prvobitno vlasništvo Crkve Svete Trojice u Kraljevu. Najstarije bogoslužbene knjige u vlasništvu ove crkve potiču iz 18. veka i štampane su u Rusiji, Budimu i Beogradu
Na teritoriji opštine Kraljevo je šest crkava brvnara. Osim što imaju izuzetnu kulturnu i istorijsku vrednost, za njih se vezuju i legende o preletanju za jednu noć iz sela u selo.
Crkve brvnare građene su bez eksera i klinova. Četiri kršna momka su bila dovoljna da ih rastave i za noć presele. Narod bi govorio da je crkva preletela, pobegla ili da su je vile prenele i tako ih čuvao od turskih zavojevača.
„Iz toga je proizašla legenda o preletanju crkava jer je narod pričao, da kada dođe turska vojska crkva je preletela. Mi ne znamo gde je. Na taj način su uspeli da ih sačuvaju od paljenja i uništavanja
Među najstarijim je crkva u selu Čukojevac iz 1780. godine. Preletela je 1800. i Turci je nikada nisu pronašli.